Wełna na osi czasu

Na naszej planecie żyje obecnie około miliard owiec. Rocznie owca wytwarza od 3, 10 do nawet 18 kg wełny. To właśnie wełna ogrzewa człowieka od tysięcy lat i nie boimy się powiedzieć, że jest materiałem przeszłości i przyszłości. Wełna stanowi około 1,3% światowej produkcji włókien tekstylnych, a do jej największych producentów należą Australia, Chiny i Nowa Zelandia. Oprócz naturalnych włókien z wełny, bawełny, lnu i jedwabiu obecnie wykorzystuje się głównie włókna syntetyczne. Roczna produkcja wełny wynosi około 2 miliony ton, a 60% tej ilości jest wykorzystywane do produkcji odzieży. Głównie wełna merino stała się nieodłącznym elementem garderoby entuzjastów sportów outdoorowych.

Pierwsza tkanina wełniana ogrzewała ludzi około sześciu tysięcy lat temu, na terenie dzisiejszego Iranu.

Na rozpowszechnienie ciepłej tkaniny duży wpływ miały głównie mało wymagające owce. Zadomowią się bowiem wszędzie, nawet na znacznych wysokościach. Ich wytrzymałość dostrzegli starożytni Rzymianie i właśnie dzięki nim wełna rozprzestrzeniła się po całym antycznym świecie. Rzymianie zakładali hodowle we wszystkich zdobytych prowincjach – od północnej Afryki, przez Hiszpanię aż po wyspy brytyjskie. Właśnie wełna stanowiła jeden z najważniejszych elementów garderoby mieszkańców Rzymu. Klasycznym strojem Rzymian była tunika przypominająca długą koszulę i sięgająca mniej więcej do kolan. Zamożni i wolni mężczyźni nosili togę – kawałek wełnianej tkaniny, który składali w fałdy i owijali wokół ciała. I właśnie Rzymianie zimą wyściełali buty futrem lub wełną.

Złoty wiek wełny przypada na średniowiecze. Wiele europejskich miast specjalizowało się w jej produkcji, a francuskie Champagne stała się centrum handlowym, gdzie organizowano coroczne targi poświęcone wyłącznie wełnie. We Włoszech na handlu wełną wzbogaciły się niektóre znaczące rody z Genui, Wenecji i Florencji, w tym Medyceusze.

O znaczeniu wełny w Hiszpanii świadczy fakt, że w XVI wieku jagnięta rasy merynos mogły być wywożone z kraju tylko za zgodą króla. Za złamanie tego zakazu karano śmiercią. Właśnie dochody z handlu wełną pomogły sfinansować słynne wyprawy Krzysztofa Kolumba. On i zdobywca Hernán Cortés zasłużyli się z kolei tym, że owce znalazły nowy dom również w „Nowym Świecie”.

Głównym eksporterem surowej wełny stała się jednak Anglia, która osiągnęła swoją pozycję dzięki przemyślanej polityce. W 1377 roku król Edward III zakazał importu produktów wełnianych na swoje wyspy, a z drugiej strony sprowadził do Anglii wybitnych tkaczy flamandzkich, którzy mieli przekazać swoje umiejętności miejscowym. Już około 1660 roku eksport tkanin wełnianych stanowił dwie trzecie angielskiego handlu zagranicznego. Zresztą sam przewodniczący Izby Lordów do dziś zasiada na „Woolsack” – fotelu wypełnionym wełną, symbolizującym wielkie znaczenie handlu tym materiałem.

Wełna już od dawna jest wykorzystywana do produkcji odzieży. Włókna wełniane możemy pozyskiwać z różnych zwierząt, głównie z owiec, kóz, wielbłądów, lam i królików. Najpopularniejszym u nas rodzajem wełny jest wełna owcza. Wytwarza się z niej przędzę na dzianiny (swetry, szale, czapki, rękawice) oraz na bardzo ciepłe, oddychające, lekkie, wodoodporne, komfortowe tkaniny wełniane. Ich wartość użytkowa zależy od rodzaju splotu nici podczas tkania.

Sukno wełniane dzięki usprawnieniu produkcji, a także dobrym właściwościom materiału stało się absolutnie dominującym produktem wełnianym. Wełnę stosuje się w produkcji wielu rodzajów odzieży, w których jest niezastąpiona (odzież zimowa i dodatki, mundury wojskowe, garnitury męskie). W wielu europejskich krajach nadal utrzymuje się tradycja włókiennicza i produkcja wysokiej jakości tkanin wełnianych. Dotyczy to również Czech, choć w znacznie mniejszym stopniu niż kiedyś.

Dla rozwoju sukiennictwa na ziemiach czeskich w dużym stopniu przyczynił się król Przemysł Ottokar II, który w XIII wieku zaprosił do nas sukienników flamandzkich. Tu sukiennicy początkowo osiedlili się w Broumovie, Litomyšli, Lounach, Czeskich Budziejowicach, Żatcu, Jihlavie lub Jindřichowym Hradcu. A jihlawskie sukno wojskowe czy hradeckie sukno opatrzone pieczęciami jakości było znane również za granicą.

Głównie barwnikami naturalnymi, ponieważ inne nie były znane naszym przodkom. W Czechach były to przede wszystkim barwniki pochodzenia roślinnego:

Surowcem do produkcji tkaniny wełnianej jest wełna owcza, czyli strzyżone runo owcze. Następnie przechodzi przez poszczególne cykle produkcyjne – sortowanie, czyszczenie (podczas którego usuwa się wszelkie pozostałości, a także nadmiar lanoliny). Po praniu splątaną wełnę trzeba było rozluźnić. Odbywało się to poprzez zgrzeblanie, karplowanie (czesanie) i wiązanie w pasma. W tej postaci przekazywano ją prządkom i przędzarzom, którzy wytwarzali z niej przędzę o różnej grubości. Przędza była następnie barwiona, a z niej albo dziergano ubrania, albo tkano materiał.

W prawie każdej witrynie sklepowej i na wielu metkach znajdziesz nazwę Merino Wool. Czy wiesz, co oznacza merino? To specjalna rasa owiec domowych ceniona za swoją delikatną wełnę. Nazwa ta ma dwa źródła: